علماى اخبار آنجا را ارض تهامه كفتند و جمعى بر آن رفته‌اند يثرب ولايتى است عريض و دياريست مستفيض كه اعظم بلادش مدينه است باىّ حال از اقليم دويّم طولش از جزاير خالدات عدك و عرضش از خط استوى كه در زمين هموار اتّفاق افتاده و جوانب اربعهء آن كشاده است جبل احد بوى قريب است امير عضد الدّوله دور او باروئى كشيده و در استحكام او سعى بليغ بظهور رسانيده قرب دو هزار باب خانه در اوست و نواحى چند مضافات اوست اكرچه آن شهر قصبه مانند است امّا شان او بلند است و زمين عاطل در آنجا كم است نخلستانش بسيار آبش سازكار و هوايش حارّ و حصارش از آجر و به‌غايت استوار مردمش لاغر و اسمر و از متاع ملاحت بهره‌ورند اكثر ايشان سوداكر و پيله‌ورند عموما شافعىمذهب و ديكر حنفى و شيعهء اماميّه در نواحى آن بسيارند و جمعى از ايشان سادات عالىنسب و شرفاى صاحب‌حسبند و جميع سكنهء حجاز و يثرب اهل اسلام و قوم عربند از خواص آن شهر است كه چون در آن تردّد و آمدوشد كنند عرق خوش‌بو از بدن حاصل شود و نيز از خواص آنجاست كه غريب بدان شهر وارد شود بوى خوش شنود نخلستان آنجا از آب چاه و باران و حبوب و غلّاتش اندك كران امّا فراوانست روضه مقدّسه حضرت خاتم الانبياء در ميان شهر در طرف مشرق قريب به قبرستان بقيع واقعست و آن خانهء حضرت بود اكنون داخل مسجد شده و ابا بكر و عمر در قرب و جوار سيّد ابرار مدفونند اهل اسلام متّفقند بر اينكه آن امر بىاذن امير المؤمنين ( ع ) اتّفاق افتاده است وقتى كه جناب رسول ( ص ) خدا به مدينه هجرت فرمود آن موضع زمين ساده بود آن را خريده از خشت خام و چوب نخل مسجد و خانه ساخت و عمر بن خطّاب بر آن زيادتى انداخت و عثمان بن عفّان بر آن افزود و ديوارش را بسنك منقش بنا نمود و سقف آن را از چوب ساج ساخت و عمارت آن را بر اوج آسمان افراخت و وليد بن عبد الملك مروان بر عمارت آن افزود و مهدى عبّاسى در وسعت آن مبالغه نمود و مأمون بن هارون در زيادتى آن سعى فرمود اكنون بر آن قرار است امّا ملوك اسلام و سلاطين كردون احتشام در تعمير آن مقام اهتمام تمام نموده و مىنمايند حضرت رسول خدا ( ص ) در فضيلت آن مسجد فرموده كه ما بين بيتى و منبرى روضة من رياض الجنّة راقم كويد كه اين همان مسجد است كه جناب رسول اكرم ( ص ) بامر الهى صحابه را نهى نمود از خوابيدن و فرمود كه در مسجد خواب مكنيد كه محتلم مىشويد و قطب الاولياء ( ع ) را فرمود كه اسكن يا على طاهرا مطهّرا جمعى بر آن حسد بردند و كلمات نالايق بر زبان آوردند كه تفصيل آن در كتب فريقين مسطور است مصلّاى حضرت رسول ( ص ) كه در اعياد و ايّام شريفه در آنجا خطبه مىفرمودند و خلق را موعظت و نصيحت مىنمودند در غربى آن شهر واقع شده و قبرستان بقيع در شرقى شهر اتّفاق افتاده است و قبر ابراهيم بن رسول اللّه و بنات آن حضرت و حضرت امام حسن ( ع ) و حضرت امام زين العابدين و حضرت امام محمّد باقر ( ع ) و حضرت امام جعفر الصّادق ( ع ) آنجاست و مزار كثير الانوار چهار امام ( ع ) بزركوار قريب يكديكر است و جمعى كثير از صحابه و تابعين در آنجا مدفونند از صحابه اوّل ايشان اسعد ابن زراره و او در سال وصول حضرت به مدينه دركذشت و آخر ايشان سهل بن سعد السّاعدى بود كه در سنهء نود و يك هجرى در آنجا مدفون كشت و عثمان و مالك ميان قبرستان بقيع و مقبرهء يهود مدفون شده‌اند و اكنون داخل قبرستان بقيع نموده‌اند در كتب مورّخان مسطور است كه يزيد بن معاويه در خرابى مدينه منوّره سعى بليغ كرد چنان كه از اهل آنجا شش هزار كس بقتل آورد و مسجد رسول ( ص ) را طويلهء اسبان كرد و لشكريان يزيد قريب هزار دختر باكره را بزنا و فساد حامله كردند و آنچه از لوازم فسق و فجور و ظلم و جور بود بجا آوردند أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ راقم كويد كه آن شهر را ديده و بصحبت مردم آنجا رسيده و به زيارت تربت آن حضرت شتافته و توفيق زيارت ائمّه بقيع دريافته و چون آن حضرت در آن ديار ظهور نموده و ملّت بيضا را در آنجا رواج فرموده و اكثر اعوان و انصار آن حضرت نيز در آنجا بوده و هم در آنجا آسوده‌اند و جناب مولى الموالى در آن ولايت بمسند خلافت جلوس كرده و اكثر ائمّه هدى در آنجا متولّد شده‌اند لهذا اكر در ضمن آن مقام فصلى از احوالات كرامت مال آن قدوهء انبياء و زبدهء اوصياء و ساير ائمّهء هدى بيان شود مناسب خواهد بود التّوفيق من اللّه الودود ذكر خاتم النّبيّين و سيّد المرسلين محمّد بن عبد اللّه صلوات اللّه و سلامه عليه و آله اجمعين بر طباع ملك ارتفاع مستخبران